Magazyn Teologiczny Semper Reformanda
* ECCLESIA * SEMPER * REFORMANDA * EST *

 Tematy Magazynu SR  
Biblia
Dokumenty
Teologia
Katolicyzm
Prawosławie
Protestantyzm
Historia Kościoła
Ekumenizm
Debaty o Kościele
Duchowość
Komentarze do Psalmów
Religia - judaizm
Religia - islam
Kościół a nowe idee
Religia i kultura
Kościół w świecie
Kościół zwiastowania

 Menu Użytkownika  
Login:

Hasło:

Nie masz konta?
Zarejestruj się
(podajesz TYLKO login i adres e-mail)


 Kościół Maronicki
 Autor:  Mirosław Kropidłowski   
 Data:  24.10.2003 16:34
 Przeczytane:  18931 razy  
W ostatnich artykułach przedstawiłem istniejące do dzisiaj Kościoły, które w swej liturgii posługują się obrządkiem antiocheńskim. Teraz pragnę przedstawić ostatni z tych Kościołów, podporządkowany Biskupowi Rzymu, ale posiadający również własnego patriarchę antiocheńskiego i wiele specyficznych, odmiennych cech, aniżeli Kościół łaciński.  Mowa będzie o 1600 latach niezwykłej historii unickiego, Katolickiego Kościoła Maronickiego.

Początki i nazwa Kościoła Maronickiego wywodzą się od świętego anachorety Marona (syr. Maroun), który zmarł pomiędzy rokiem 405 i 423. Zazwyczaj wskazuje się, jako prawdopodobną datę jego śmierci, na rok 410, ponieważ w roku 406 Jan Chryzostom napisał do niego z azylu w Armenii list, w którym nazywa go świętym kapłanem i anachoretą. Opieramy się też na jego biografii, "Historia mnichów z Syrii", napisanej w 440 r. przez Teodoreta z Cyru, jak też na innym dziele tego samego autora, "Historia Religijna". Możemy też z całą pewnością napisać, że Maron żył blisko Cyru, na północy Syrii, prawdopodobnie na wzgórzu Kfar Nabo lub Qualiat Kalota, w regionie, który, jak określa Teodoret z Cyru, został przemieniony w "ogród ascetów".

Święty Maron, znany ze swej duchowości, był odwiedzany prze liczne osoby, które poszukiwały go z powodu potrzeb duchowych, jak też z powodu jego opinii cudotwórcy. Z biegiem czasu wokół niego uformowała się wspólnota nazwana "Beit Maron" ("Dom Marona"). Wkrótce po jego śmierci został poświęcony jego pamięci jeden z kościołów (prawdopodobnie zbudowany na jego grobie), a w 452 r., na rozkaz cesarza Marcjana, zbudowano zadedykowany mu również klasztor, który został zatwierdzony przez biskupa Apameji. To w tym klasztorze, nazwanym "Deir al-Bellaour" ("Klasztor z kryształu"), zaczęli żyć uczniowie Marona dając początek Kościołowi Maronickiemu i stając się w regionie ostoją opozycji skierowanej przeciw monofizytom, obrońcami doktryny chalcedońskiej. Jednakże sytuacja mnichów z  klasztoru Beit Maron od początku była dosyć specyficzna. Oficjalnie bowiem należeli do patriarchatu antiocheńskiego, ale nie akceptowali w pełni wszystkich postanowień bizantyjskich, co wyrażali w swej postawie teologicznej i liturgicznej. Z drugiej strony, będąc za postanowieniami Soboru Chalcedońskiego, stali się celem ataków monofizytów, którzy w 1517 roku zaatakowali klasztor i zamordowali setki mnichów (prawdopodobnie około 350). Zachowując w ten sposób pewne różnice wobec chrześcijan bizantyjskich i będąc w opozycji wobec monofizytów, zaczęli żyć dosyć niezależnie, co z czasem przekształciło się w prawdziwą autonomię, która pogłębiła się jeszcze bardziej, kiedy podczas inwazji perskiej zmarł patriarcha antiocheński Anatazy II (609 r.) i do 629 r. stanowisko patriarchy pozostało nie obsadzone.

Na dodatek w 636 r. obszar ten został zdobyty przez muzułmańskich Arabów, a patriarchowie zaczęli rezydować w Konstantynopolu.  Kiedy w latach 680 - 681 odbył się III Sobór w Konstantynopolu, nie mógł w nim uczestniczyć żaden popierający doktrynę chalcedońską biskup z Syrii. Był to jeden z powodów, dla których postanowienia soboru potępiające monoteletyzm przez jakiś czas nie były znane maronitom, a kiedy dowiedzieli się o nich za pośrednictwem jeńców sprowadzonych przez Arabów, uważając ją za podejrzaną nowość, zajęli wobec niej początkowo postawę niechętną. Dlatego oskarża się ich, że przez jakiś czas byli monoteletami.

Stanowisko patriarchy antiocheńskiego ponownie było nie obsadzone w latach 685 - 702, a w latach następnych (702 - 742 r.) doszło do napięcia na tle prawnym, ponieważ maronici, wraz z kilkoma biskupami z sąsiedztwa, postanowili sami wybrać patriarchę, gdyż nie chcieli podporządkować się tymczasowemu administrowaniu patriarchatem antiocheńskim przez biskupa Tyru (jako protohroniosa). W roku 744 kalif Maruan II Ibn al.-Halim dał autoryzację syriackiemu mnichowi z Harranu, Teofilowi bar Kabara, na objęcie stanowiska bizantyjskiego patriarchy antiocheńskiego, ponieważ z powodów politycznych nie można było dokonać oficjalnego wyboru patriarchy. 

W 745 r. Teofil, mając do dyspozycji edykt kalifa i jego żołnierzy, chciał podporządkować swojej jurysdykcji wszystkich mnichów i wiernych maronickich. Ci jednak oparli się tym usiłowaniom i wybrali swojego własnego patriarchę, biskupa z ich klasztoru, dając w ten sposób początek Kościołowi Maronickiemu i nowemu patriarchatowi antiocheńskiemu (warto przypomnieć, że aktualnie istnieje pięć różnych wspólnot kościelnych - trzy katolickie i dwa prawosławne -, których przywódcy nazywają się patriarchami antiocheńskimi, a w przeszłości, do XX wieku, istniał też szósty, łaciński patriarchat antiocheński). Pierwszym patriarchą był Jan Maron (Święty Jan Maron), człowiek o wielkich wpływach duchowych i doczesnych na społeczność maronicką.

Już w VII wieku wierni z "Domu Maronickiego", czyli maronici, zaczęli rozchodzić się po całej Dolinie Oronte w Syrii. Niektórzy, począwszy od początku inwazji Arabów, emigrowali do Libanu. Maronici już wcześniej cierpieli często ze strony monofizytów i melchitów. W VIII w. postanowili znaleźć obrońcę w osobie nestoriańskich patriarchów Slibazki (714 - 728) i Tymoteusza I (780 -823). W pierwszej połowie IX wieku przeżyli ciężkie prześladowania ze strony kalifa abbasydzkiego al.-Mamouna (813 - 833), które spowodowały masową ucieczkę wielu maronitów w poszukiwaniu schronienia w górach Libanu, powodując, że już w X wieku większość maronitów przeniosło się definitywnie do Libanu, gdzie żyjąc w sporym wyizolowaniu, jeszcze bardziej pogłębili swoją własną kościelną tożsamość. Osiedlili się tam w wysokich górach, gdzie nie było jeszcze gęstego zaludnienia, mogąc w ten sposób utworzyć jakby odrębny "naród", posiadający własną, odrębną religię i kulturę. W skład tej nowej narodowości weszli nie tylko chrześcijanie ze Wschodu, zwłaszcza Maronici, którzy uciekli w góry Libanu przed prześladowaniami ze strony muzułmanów, ale również mała grupka chrześcijan pochodzenia aramejskiego i Fenicjanie z wybrzeża Libanu, którzy żyli tam już od tysiącleci, a teraz, z powodu najazdu Arabów, również uciekli w góry. Właśnie z połączenia tych trzech grup ludności został utworzony "Maronicki Naród Libański". W ten oto sposób chrześcijanie połączyli się w Libanie, aby poprzez nową strukturę polityczną bronić chrześcijańskiej i kulturalnej tożsamości wobec najazdu i prześladowań ze strony muzułmańskich Arabów.

Wielu innych Maronitów zbiegło na Wyspę Cypr, gdzie w późniejszych wiekach (zwłaszcza w XII i XIII) wspólnota maronicka była bogata i dobrze zorganizowana. Ogólnie, w X wieku maronici żyli w Libanie, Sanirze (Antyliban), na Cyprze, w okolicach Homsu, Hamy, Szajzaru i Ma´arrat an-Numan w Syrii. Jedynym zwierzchnikiem wszystkich maronitów był patriarcha, któremu podlegało kilku metropolitów i biskupów, nie posiadających określonej siedziby.

Co do Klasztoru Świętego Marona, gdzie Kościół Maronicki się narodził, został on zniszczony w X wieku przez muzułmanów, z czego relację podaje historyk arabski al-Masóudi (+956). Głowa Św. Marona, jako relikwia, jest przechowywana dzisiaj w katedrze Foligno we Włoszech.   
             
Wraz z rozpoczęciem wypraw krzyżowych Maronici weszli w bezpośredni kontakt z łacinnikami (z Kościołem rzymskim), z którymi nawiązali bardzo bliskie kontakty. Krzyżowcy założyli Łacińskie Księstwo Antiocheńskie. Już patriarcha Jeremiasz II Al-Amchit (1199 - 1230) jako pierwszy patriarca maronicki odwiedza Rzym, aby w 1215 r. uczestniczyć w Soborze Laterańskim IV, a 4 stycznia 1216 r. papież Inocenty III, bullą "Qui divinae sapientiae", uznał go oficjalnie na stanowisku patriarchy antiocheńskiego. Był to początek wielkiego zbliżenia się obydwu Kościołów, a zarazem i latynizacji Kościoła Maronickiego.

Od tego czasu, maronici nieprzerwanie trwają w jedności z Kościołem rzymskim, chociaż istniała też zawsze pewna opozycja wobec tej unii... . Wkrótce też po odbiciu przez muzułmanów Jerozolimy, Syria i Liban przechodzą pod władzę mameluków, a następnie Turków Otomanów, tracąc praktyczne cały kontakt z Zachodem i z Kościołem rzymskim. Mimo to, maronitom pod obcym panowaniem zazwyczaj żyje się dobrze.

Od 1440 r. maroniccy patriarchowie antiocheńscy ustanowili swoją stałą siedzibę w "Świętej Dolinie" (Wadi Kadisha), położonej w górskiej, północnej części Libanu, dokąd dostęp jest bardzo trudny i gdzie jeszcze dzisiaj istnieje wiele klasztorów i kościołów położonych na samej turni gór tworzących Świętą Dolinę. Patriarcha był tam znanym i szanowanym szefem Kościoła i narodu Maronickiego.

Struktury kościelne na początku stanowiła jedna tylko diecezja, rządzona przez patriarchę, który miał do pomocy kilku biskupów, ale bez stałej siedziby zamieszkania. Pomału jednak tworzyła się hierarchia kościelna, aż nadeszła druga połowa XVI wieku.   

W 1580 r. przybyli do Libanu Jezuici, papiescy delegaci: Eliano, Ragia i Dandini. Zostali przysłani, aby uczestniczyć w Synodzie maronickim w Kannoubin, podczas którego mieli przedstawić nowe (po Soborze Trydenckim), rzymskie zwyczaje w liturgii i w prawie kanonicznym.  Eliano próbował przemocą wprowadzić łacińskie przemiany i zapisał się w pamięci Kościoła jako niszczyciel ksiąg liturgicznych. Udało się to jednak bardziej łagodniej działającemu Dandiniemu, który miał też poparcie patriarchy Józefa Rizziego (1597 - 1608). Patriarcha Józef nie tylko pomagał w latynizacji swojego Kościoła, ale na dodatek w 1609 r. wprowadził do Kościoła kalendarz gregoriański. Całe zamieszanie i zbytnią gorliwość niektórych patriarchów w latynizacji obrządku Kościoła można dostrzec w przydomku, jaki dali im sami maronici: "biskupi rzymscy" oraz w fakcie, że sam papież Paweł V poprosił patriarchę Jana IV Makhlufa (1609 - 1633), aby ten przywrócił w Kościele dawne zwyczaje Kościoła Maronickiego.

W 1584 r. papież Grzegorz XIII zakłada w Rzymie kolegium, mające odtąd przygotowywać przyszły maronicki kler i elitę. Absolwentami tego kolegium byli liczni uczeni (np. Assemani, Faustus Naironius, Ecchellensis, Gabriel Syjonita), biskupi i patriarchowie maroniccy, więc widać, że odegrało ono decydujący wpływ w zaciśnięciu więzi i podporządkowaniu struktur Kościoła Rzymowi. 
 
Bardzo ważną datą w historii Kościoła Maronickiego jest rok 1736. W roku tym odbył się synod w klasztorze Luwayzeh, w Libanie, podczas którego została utworzona konstytucja (lista kanonów) Kościoła. Był to wielki synod reformatorski wzorowany na ukraińskim synodzie zamojskim, który stał się wzorem dla innych latynizujących kościołów bliskowschodnich, a jego ustalenia, zaaprobowane przez papieża Benedykta XIV w 1741 r. bullą "Singularis romanorum", są aktualne do dnia dzisiejszego.

Kościół Maronicki został podzielony na eparchie (diecezje). Początkowo rezydencją patriarchów był klasztor Kannoubin, a od synodu w 1790 r. w Bkerke (letnia rezydencja w Dimanie), 25 mile od Beirutu. Ta ostatnia rezydencja została zaaprobowana przez Kongregację Propagowania Wiary w 1793 r. 

Wspólnota maronicka w Libanie zachowywała zawsze dużą autonomię. Nie podobało się to Turkom Otomańskim, którzy w 1860 r., wraz z Druzami, dokonali wielkiej masakry Maronitów.  Reakcją była wojskowa interwencja Francji, Rosji, Austrii i Anglii. W 1861 r. Turcja zgodziła się na ustanowienie dla chrześcijan w Libanie nowego statutu, który obowiązywał aż do I Wojny Światowej. Według tego statutu, byli oni odtąd rządzeni przez prezydenta chrześcijanina, wybranego przez Turków, a zatwierdzonego przez powyżej wymienione kraje europejskie. W tej nowej rzeczywistości wpływ maronickiego patriarchy antiocheńskiego był bardzo mocny.

Po I wojnie światowej, podczas Kongresu Wersalskiego, patriarcha Eliasz Hoyek ogłosił niepodległość Libanu. 31. sierpnia 1920 r. Francja i Anglia uznały tę niepodległość "Wielkiego Libanu" w jego historycznych i geograficznych granicach. 26. maja 1926 r. "Wielki Liban" jest przemieniony w parlamentarną Republikę Libańską. Całkowitą niepodległość Francja zwróciła Libanowi dopiero w 1944 r. Przed opuszczeniem kraju Francja jeszcze zagwarantowała chrześcijanom bezpieczeństwo, doprowadzając do zmiany w konstytucji kraju, według której prezydentem powinien zawsze być maronita.

W 1975 r. wybucha wojna domowa, podczas której tysiące chrześcijan opuściło Liban i udało się na emigrację do krajów Zachodu.  
         
Patriarsze maronickiemu w Antiochii podlegają następujące eparchie: Dżabal i Batrun (diecezja patriarchalna); metropolia Bejrut; arcybiskupstwo Cypr (rezydencja Antalia i Kurnat Szahwan w Libanie), Trypolis, Tyr, Aleppo; diecezje Baalbek, Sajda (Sydon), Sarba, Kair, Damaszek, Laodycea (Latakia); "ad norman iuris", uzależnione bezpośrednio od Rzymu, podlegają mu również liczne diecezje i wspólnoty poza Bliskim Wschodem: w USA dwie diecezje i 57 parafii; w Kanadzie diecezja Świętego Marona z 12 parafiami (ok. 80 tys. wiernych); w Australii diecezja w Sydney z 9 parafiami (około 150 tys. maronitów); inne diecezje istnieją w Brazylii (Sao Paulo) i w Argentynie (Buenos Aires).   Bezpośrednio podlegają też patriarsze egzarchaty w Jerozolimie i w Syrii. Istnieją też wspólnoty maronickie w różnych innych krajach.  Maronici stanowią 37% wszystkich chrześcijan w Libanie i około 17% całej ludności tego kraju. W Rzymie rezyduje prokurator patriarchatu.
 
W Ghazir istnieje patriarchalne seminarium maronickie, a blisko Trypolisu diecezjalne seminarium w Karm Sadde. Studia teologiczne studenci z tego seminarium pobierają w Uniwersytecie Ducha Świętego w Kaslik.

Chociaż, jak już wspomniałem na początku tego artykułu, Katolicki Kościół Maronicki posługuje się w liturgii obrządkiem antiocheńskim, to jednak ta posiada wpływy rytuałów chaldejskiego i łacińskiego. Eucharystię odprawiają w odmianie syriackiej liturgii mszalnej Świętego Jakuba Apostoła. Chociaż początkowo była sprawowana w języku syriackim (aramejskim), to jednak od czasu najazdu Arabów przyjmują najczęściej jako język liturgiczny język arabski.  

Na koniec warto wspomnieć kilka słów na temat maronickiego monastycyzmu, który przecież był kolebką Kościoła. Najważniejszym źródłem na jego temat jest "Kitab al-huda" (maronicki monokanon), dzieło metropolity Dawida z 1059 r., przełożone z języka syriackiego na język arabski, obowiązujące aż do wspomnianego powyżej synodu reformatorskiego w 1736 r. w klasztorze w Luwayzeh, w Libanie. W "Kitab al-huda" znajdują się 32 kanony z II Soboru Konstantynopolitańskiego z 553 r., które regulują dyscyplinę mnichów. Do reformy maronickiego monastycyzmu doszło już jednak w 1695 r. Do tego czasu nie posiadał on żadnej określonej reguły, a kierowano się tylko wskazaniami różnych mistrzów ascezy.

Obok eremityzmu i lub anachoretyzmu istniały też cenobickie formy życia mnisiego: mnisi mieli przywódcę, zazwyczaj założyciela klasztoru. Do czasu przybycia Dandiniego nie znano praktyki nowicjatu, czyli odbywania przez kandydata jakiegoś okresu próbnego, ale przyjęcie do życia mnisiego polegało tylko na  założeniu przez kandydata mnisiej szaty, przy czym powrót do życia świeckiego był raczej jednoznaczny z apostazją (opierano się na naukach Bazylego Wielkiego i Jana Chryzostoma). Nie było przywiązania do określonego klasztoru i dlatego wielu mnichów często przenosiło się z jednego miejsca na inne. Pod tym względem reforma z 1695 była bardzo drastyczna, gdyż przywiązała mnichów do konkretnej wspólnoty, podporządkowując ich określonym przełożonym. Zaczyna się też odtąd stosować ślubowanie zakonne. Poza tym, powstały już w 1700 r. zakon antonianów, którego konstytucje zostały zaaprobowane przez patriarchę w 1700 i w 1725 r., a przez papieża Klemensa XII w 1732 r., z biegiem czasu przemienił się w czynny niemonastyczny zakon z uroczystymi ślubami, dając początek nowym, obok dotychczasowych, formom życia zakonnego wewnątrz Kościoła Maronickiego.   

Oficjalny tytuł patriarchy brzmi: Patriarcha Antiocheński Maronitów.  Podlega mu, w zależności od podawanych źródeł, około 2 - 3,2 milionów wiernych Katolickiego Kościoła Maronitów.

Ks. Mirosław Kropidłowski




 Odnośniki  
  • Więcej autorstwa Mirosław Kropidłowski
  • Więcej z sekcji Historia Kościoła

  •  Opcje Artykułu  
  • Wyślij Znajomemu
  • Wersja Do Wydruku


  • Kościół Maronicki | 0 komentarzy | Załóż Konto
    Komentarze należą do osób, które je zamieściły. Nie bierzemy odpowiedzialności za ich treść.