Magazyn Teologiczny Semper Reformanda
* ECCLESIA * SEMPER * REFORMANDA * EST *

 Tematy Magazynu SR  
Biblia
Dokumenty
Teologia
Katolicyzm
Prawosławie
Protestantyzm
Historia Kościoła
Ekumenizm
Debaty o Kościele
Duchowość
Komentarze do Psalmów
Religia - judaizm
Religia - islam
Kościół a nowe idee
Religia i kultura
Kościół w świecie
Kościół zwiastowania

 Menu Użytkownika  
Login:

Hasło:

Nie masz konta?
Zarejestruj się
(podajesz TYLKO login i adres e-mail)


 Kościoły Koptyjskie w Egipcie
 Autor:  Mirosław Kropidłowski   
 Data:  31.03.2003 23:23
 Przeczytane:  31513 razy  
Początki historii Egiptu gubią się w mrokach czasu. Wiadomo, ze około 3200 roku przed Chrystusem został on zjednoczony, następnie rządziły nim różne dynastie, aż w 322 roku przed Chrystusem Egipt został podbity przez Aleksandra Wielkiego, który dal początek miastu Aleksandrii. W 30 roku przed Chrystusem Egipt został podbity przez Rzymian, w 616 roku już po Chrystusie przez Persów, w 639 przez Arabów, którzy wprowadzili Islam, w 1517 roku przez Turków Otomanów, w 1796 roku przez Napoleona, itd.

Egipt może zostać zdefiniowany jako wielka oaza położona pomiędzy dwoma pustyniami, które teoretycznie są podzielone na Górny Egipt, Środkowy Egipt i Dolny Egipt lub Deltę. Tym, co daje życie tej oazie jest Rzeka Nil, której źródła znajdują się w wielkich afrykańskich jeziorach po drugie stronie Równika, płynąc powoli w kierunku Morza Śródziemnego. Nil reguluje życiem Egiptu i dlatego Egipcjanie przemienili go w nieśmiertelnego boga, tak, iż nawet chrześcijańska liturgia zawiera mówiące o nim hymny.
              W środku tej ogromnej oazy mieszkają koptowie, potomkowie dawnych Egipcjan, których nazwa pochodzi od "aiguptios", nadanej przez greckich historyków mieszkańcom kraju, gdzie w mieście Memphis znajduje się wielka świątynia  "H.t.kiPth" (Hikuptah).  Posługują się oni językiem, który powstał z ewolucji dawnego, ostatniego języka egipskiego, z okresu swego wielkiego rozwoju w wiekach IV - VIII, składającego się z dwóch głównych dialektów: bohairico, używanym w Dolnym Egipcie (w Delcie), i sahidico, używanym w Górnym Egipcie. Innymi dialektami są: akhminique, fayyuminique, itd. Jednakże pochodzenie i tworzenie się języka koptyjskiego do dzisiaj jeszcze pozostaje dla koptologów zagadka. Dzięki jednak Kościołowi koptyjskiemu, który zachowuje go w języku liturgicznym, koptyjski pozostaje do dnia dzisiejszego językiem żywym.
              Już od pierwszych wieków naszej ery chrześcijaństwo rozpowszechniło się w Egipcie i według tradycji, Ewangelia została sprowadzona i głoszona w tym regionie przez samego Ewangelistę Świętego Marka. Już wkrótce chrześcijaństwo stało się największa religia w Egipcie, zwłaszcza nastąpiło to wraz z rozkwitem życia monastycznego, które szybko rozpowszechniło się po pustyni Egiptu, wydając sławnych mnichów, takich jak Święty Antoni, Pachomiusz, Makarios i wielu innych. Poprzez klasztory utworzyła się solidna kościelna hierarchia, tak, iż już w IV wieku Aleksandria posiadała arcybiskupa i liczne diecezje, mając w ten sposób pierwszeństwo nad wszystkimi innymi rzymskimi diecezjami w Egipcie. Podczas Soboru Ekumenicznego w Nicei w 325 roku została przyjęta w poczet starych patriarchatów, a w 451 roku, na Soborze w Chalcedonie, przyznano jej pomiędzy patriarchatami trzecie miejsce, zaraz po Rzymie i Konstantynopolu.
              W wieku V Dioskur, Patriarcha Aleksandryjski, zaczął sympatyzować z nauka Eutychesa o jednej tylko naturze Chrystusa (monofizytyzm). Aleksandria odrzuciła decyzje Soboru Chalcedonskiego z 451 roku. Monofizytyzm szybko rozpowszechnił się po Egipcie docierając aż do Etiopii, będąc zarazem zwalczany przez melchitów, którzy pozostali wierni
postanowieniom Chalcedonu, w czym byli tez wspierani przez cesarstwo bizantyjskie.
              W roku 641 Egipt został najechany przez Arabów. Melchici znikli, a wielu koptów nawróciło się na Islam, aby uciec przed prześladowaniami. Dopiero w XIX wieku, podczas panowania Mehemeta Alego, i pod okupacja brytyjska, Koptom przywrócono ich "prawa". Podlegają oni Patriarsze aleksandryjskiemu i całej Afryki, i patriarsze etiopskiemu. Aktualnie istnieje również mała wspólnota koptyjska katolicka, która podlega katolickiemu patriarsze koptyjskiemu. Kopci są narodowym Kościołem egipskim i do dzisiaj pozostają monofizytami.
              Ryt aleksandryjski jest rytem wywodzącym się ze stolicy Egiptu i zastąpił wszystkie inne stare ryty egipskie. Stal się on rytem koptyjskim, który przyjął specyficzna formę wewnątrz Kościoła Etiopii. W ten sposób ryt aleksandryjski jest złożony z rytu koptyjskiego w Egipcie i z etiopskiego w Etiopii.
              Liturgie aleksandryjska, nazywana liturgia św. Marka, przypisuje się św. Cyrylowi z Aleksandrii (+444) i została przekazana poprzez dokument zwany "Eucologe Serapiona", biskupa Thumis w Egipcie. Chodzi tutaj o księgę, która zawiera ryty liturgiczne, sakramentalne, błogosławieństwa, itd. Sama liturgia aleksandryjska ma silne wpływy stylu monachijskiego, jak chociażby zwyczaj długiego recytowania Psalmów. W liturgii tej można rozpoznać również wpływy syriackie, do czego czasem Kopci nie chcą się przyznać, bowiem aż do XV wieku to Kościół syriacki (jakobicki) pomagał ożywiać życie religijne Kościoła koptyjskiego. Według tradycji, to syriaccy mnisi, zwłaszcza z klasztoru Św. Marii na pustyni Saté, wpływali na egipska liturgie. W wiekach XII i XIII Patriarchowie rozpoczęli reformę w
Kościele i odtąd zaczęto używać w liturgii wyłącznie dialektu z Delty, czyli bohairique, powodując zanikniecie wszelkich formułek zagranicznych i wprowadzając swoja własną tradycje i tworząc w ten sposób liturgie całkowicie zwrócona ku własnej kulturze i zwyczajom.
              Trzeba tez zaznaczyć, ze nieliczni egipscy melchici do wieków XII - XIII również używali liturgie aleksandryjska, przechodząc potem całkowicie na ryt bizantyjski.

PRAWOSLAWNY  KOSCIÓL  KOPTYJSKI

              Z powodu teologicznych kontrowersji patriarcha Aleksandrii, Dioskur, został złożony ze stanowiska przez Sobór Chalcedoński w 451 roku. W 457 roku, aleksandryjski kapłan o imieniu Tymoteusz, przywódca ruchu monofizyckiego, został wyświecony na biskupa przez dwóch biskupów przeciwnych zarządzeniom Chalcedonu, po tym, jak prawowity patriarcha, Św. Proteriusz, został zamordowany. Tymoteusz usiłował objąć urząd patriarchy, gdy tymczasem cesarz Leon I szukał na miejsce Proteriusza kogoś wiernego decyzjom Soboru Chalcedonskiego. W ten oto sposób w 457 roku pojawiły się dwie równolegle hierarchie: bizantyjska - wierna Konstantynopolowi, i tubylcza, większościowo egipska (koptyjska), antychalcedonska. Ci, którzy wyznawali wiarę chalcedonska, zwani byli melchitami (od melek = król). Dyskusje i kłótnie skończyły się dopiero wraz z najazdem Arabów. Odtąd patriarcha antychalcedonski, zwany koptyjskim, mógł sprawować swój urząd w pokoju. W czasie rządów Omaiadas (660 - 750) chrześcijanie nie byli raczej prześladowani. Sytuacja jednak ulęgła zmianie i już podczas rządów dynastii Abassidas (751-869),  Fatimida (969 - 1171) i Sultana Ayubidi (1171 1250) była już ona zupełnie inna i koptowie zaczęli przechodzić przez sytuacje bardzo trudne, co było przyczyna, ze wielu z nich przeszło na Islam ratując w ten sposób swoje życie i dobra. Prześladowania były liczne i bardzo brutalne, a najgorsze miały miejsce za rządów Al.-Hakima (996 - 1021).
              Nadszedł rok 1517, kiedy to Egipt przeszedł w ręce Turków Otomanów. Ci jednak pozostawili raczej chrześcijan dalej w sytuacji, w jakiej ich zastali przejmując rządy w Egipcie. W latach 1805 - 1848, kiedy rządził Pachá Mohammad Ali, koptowie zaczęli żyć w większej wolności, co przyczyniło się do wzrostu liczebnego wspólnoty i do powstania wielu nowych diecezji i klasztorów.
              Patriarcha Cyryl VI (+ 1971) odbudował cześć klasztoru Św. Minasa, blisko Mariut, sławnego przez swoja historie oraz zreformował życie monastyczne. W Kairze pobudował w 1968 roku katedrę zadedykowana Św. Markowi, w którym zostały złożone niektóre relikwie Świętego Marka, ofiarowane przez papieża Pawła VI.
              Prawosławny Kościół Koptyjski w Egipcie jest mniejszością, obejmując tylko 6% ludności kraju. 94% stanowią muzułmanie. Ostatnio zaczął mieć wiele trudności z fundamentalistycznym ruchem islamskim, jak tez poprzednio z egipskim rządem Anouara Sadata.
              W 1971 roku został wybrany nowy patriarcha Prawosławnego Kościoła Koptyjskiego, Chenuda  III. W chwili wyboru miał on 48 lat i jest 117 patriarcha Kościoła Koptyjskiego. Jest on po wyższych studiach humanistycznych, teologicznych i archeologicznych, oficerem rezerwy, dawnym dziennikarzem; jest otwarty na współczesny świat; posiada silna osobowość; popiera jedność chrześcijan; gorliwy obrońca praw koptów. Od początku musiał przezwyciężać liczne trudności i oskarżenia, jak chociażby o nawracanie
muzułmanów na chrześcijaństwo.
              W roku 1972 chrześcijańskie wspólnoty w Egipcie: prawosławni, katoliccy protestanccy koptowie zwróciły się z memorandum do szefa rządu kraju denuncjując dyskryminacje, której podlegali we własnej ojczyźnie. Nastąpiła reakcja ze strony środków masowego przekazu i rządu. Sadat kazał uwięzić wszystkich domagających się swych praw koptów i zagroził ciężkimi karami wszystkim tym, którzy działają przeciw jedności kraju. 29 Września liczne kościoły koptyjskie zostały spalone i setki chrześcijańskich koptów
ukamienowanych. W odpowiedzi na te prowokacje 400 koptów powędrowało do Khanka. Z meczetu wyszła przeciw nim grupa muzułmanów. W celu zapoznania się z sytuacja i rozwiązania zaistniałego problemu została utworzona specjalna komisja parlamentarna. W 1977 roku rząd zapowiedział projekt wprowadzenia szarii, islamizacji prawa. 5 Września 1977 roku patriarcha Chenuda III poprosił wspólnotę, aby poszcząc przez cztery dni zaprotestowała przeciwko temu rządowemu projektowi, a zwłaszcza przeciw prawu, które przewidywało
karę śmierci dla każdego, kto opuściłby szeregi islamu. Problem, bowiem polegał na tym, ze koptowie często przechodzą na islam, aby mieć dostęp do różnych ułatwień i praw osobistych, takich jak: rozwód, prawo dziedziczenia, itd., aby zaraz później ponownie przejść na chrześcijaństwo.
              Podczas protestu synod biskupów zachowywał sekretne kontakty z rządem kraju. W tym samym jeszcze roku premier Mahmoud Salem spotkał się z patriarcha Chenudem III i dal mu gwarancje bezpieczeństwa, co do ewentualnego wprowadzenia prawa koranicznego. Wkrótce patriarcha został przyjęty przez prezydenta Sadata, który uczynił symboliczny gest, dając mu prezent na budowę Szpitala Świętego Marka. Wzajemne stosunki stopniowo się
poprawiały, tak, że Sadat uczestniczył nawet w uroczystości ślubu syna pewnego koptyjskiego parlamentarzysty celebrowanego w kościele koptyjskim. Cos takiego nigdy dotąd się nie wydarzyło. We wrześniu 1977 roku to sam Sadat wmurował kamień węgielny pod budowę Szpitala Świętego Marka. W zamian koptowie pomogli Sadatowi, kiedy ten zdecydował się na podróż do Izraela i ówczesny Minister Spraw Zagranicznych Egiptu nie chciał mu towarzyszyć. W podróż z Sadatem udał się kopt, Boutros Ghali, wnuk Boutrosa Pachy Ghali´ego i Minister Stanu bez teki, który zgodził się na przyjęcie tymczasowo stanowiska Ministra Spraw Zagranicznych, aby towarzyszyć Sadatowi w podróży do Jerozolimy.
              Niestety, w latach 1978 - 1981 ponownie doszło do konfliktów i prześladowań Koptów w Egipcie. Chodziło zwłaszcza o sprzeciw wobec autoryzacji poligamii dla egipskich chrześcijan. W dniu 20 kwietnia 1978 roku patriarcha Chenud III i siedmiu członków innych kościołów chrześcijańskich w Egipcie opublikowali deklaracje, w której przypominając, ze chrześcijanom jest zabronione żyć w poligamii, domagali się zaaplikowania zasady, ze wobec chrześcijan powinno być zastosowane prawo chrześcijańskie. Odpowiedzią były nowe konflikty, podczas których zostało zniszczonych i spalonych wiele kościołów, a liczni księża zamordowani.
              Przy okazji podpisania w 1979 roku traktatu pokoju pomiędzy Egiptem i Izraelem, patriarcha Chemud III wydal zakaz, pod kara ekskomuniki, pielgrzymowania Koptom do Jerozolimy. Zakaz ten został cofnięty dopiero z chwila, kiedy władze izraelskie oddały Prawosławnemu Kościołowi Koptyjskiemu klasztor Deir Sultan w Jerozolimie.
              W roku 1980 Rada Koptyjska na znak protestu postanowiła nie świętowanie przez Kościół Koptyjski Wielkanocy. Patriarcha Chenud III wraz z 54 biskupami zamknął się w klasztorze Wadi Natroun leżącym na pustyni, aby w ten sposób ukazać swoje niezadowolenie z postępowania egipskiego rządu. Sadat zareagował dwoma przemowami, gdzie surowo skarcił Koptów i muzułmanów, którzy powodowali rozruchy na tle religijnym. 5 września 1981 roku, już po licznych konfliktach, Sadat usunął ze stanowiska Patriarchy Chenuda III i
ustanowił w jego miejsce 5 osobowa Rade Papieska. Decyzje te wprowadził oficjalnie w życie dekretem z dnia 23 września 1981 roku, kiedy to nakazał uwięzić Chenuda III, ośmiu biskupów i trzynastu księży w klasztorze na pustyni. 6 października 1981 roku prezydent Egiptu, Anouar Sadat, został zabity w zamachu, a wraz z nim biskup Samuel, jeden z pięciu członków owej ustanowionej przez Sadata Rady Papieskiej. Chenuda III został uznany ponownie za patriarchę Prawosławnego Kościoła Koptyjskiego dopiero w 1985 roku przez prezydenta Egiptu Moubaraka. Do dzisiejszego dnia koptowie w Egipcie przechodzą przez liczne i różne trudności.
              Aktualnie na czele Prawosławnego Kościoła Koptyjskiego stoi patriarcha, Jego Świątobliwość Papież Amba Chenuda III, noszący następujący kościelny tytuł: Papież i Patriarcha Aleksandrii i całego Egiptu, Nubi, Pentápolis i wszystkich krajów, w których głosicielem był Święty Marek, Ewangelista. Rezyduje on w Kairze w Egipcie. Do Kościoła przynależą miliony wiernych (mówi się nawet o 18 milionach wiernych) głównie w Egipcie, ale tez i w innych krajach Afryki oraz w Europie, Ameryce Północnej i Południowej, Australii, itd.

KATOLICKI  KOSCIÓL  KOPTYJSKI

              Po teologicznych różnicach z powodu nestorianizmu i monofizytyzmu, w V wieku doszło do rozbicia Kościoła Wschodu. W połowie XII wieku koptyjski kapłan Ibn al.-Kubr i jego wspólnota chciał przyłączyć się do patriarchatu melchickiego, co mu się jednak nie udało. Również nie przyniosły sukcesu starania Patriarchy Cyryla III w 1273 roku, aby wejść w unie z Kościołem rzymskim. Na Soborze we Florencji w 1439 roku szukano pojednania z Kościołem koptyjskim i nawet papieska delegacja wysłana przez papieża Jana XI niby doprowadziła do "unii", której wynikiem miał być soborowy dekret z 4 lutego 1442 roku, jednak w praktyce nie miał żadnego efektu. W 1739 roku koptyjski biskup Jerozolimy, Atanazy, który urzędował w Kairze w Egipcie, zadeklarował, ze odtąd jest katolikiem i papież Benedykt XIV ustanowił go odpowiedzialnym za koptów, którzy w Egipcie, poprzez misje franciszkańskie,  przeszli na katolicyzm. Atanazy jednak wkrótce powrócił na łono Prawosławnego Kościoła Koptyjskiego. Reakcja na to było mianowanie na jego miejsce przez rzymska Kongregacje Rozpowszechniania Wiary, jako Administratora Apostolskiego, księdza Justo Maragi (1744 - 1748), a po jego śmierci oddanie koptyjskich katolików pod jurysdykcje Franciszkanom. Nastąpiła rewizja liturgicznych ksiąg koptyjskich, utworzono Wikariat Apostolski, itd.
              W roku 1819 sułtan Mahmud II przyznał katolikom prawo nie podporządkowania się patriarchatowi niekatolickiemu. W 1824 roku Rzym myślał, ze Mohammad Ali chciałby, aby został ustanowiony katolicki patriarcha dla wszystkich koptów, i w ten sposób papież Leon XII w 1824 roku listem apostolskim "Petrus Apostolorus principes" ustanowił katolicki patriarchat koptyjski, mianując patriarcha lub jako Wikarego Apostolskiego, Máximosa Zuwyada. Pomimo pomyłki, aż do rządów papieża Leona XIII byli mianowani kolejni Wikarzy Apostolscy. W 1895 roku został Wikarym Apostolskim ksiądz Jerzy Makarios, który zaczął nazywać się Cyrylem, tytułem biskupa Cezarei Filipowej. Katoliccy koptowie domagali się jednak przywrócenia patriarchatu. Cyryl Makarios udał się wiec do Rzymu do papieża Leona XIII i ten, w 1895 roku, listem apostolskim "Christus Domini" przywrócił katolicki patriarchat koptyjski w Aleksandrii.
              W roku 1898 został zrealizowany w Kairze Synod, aby zorganizować struktury patriarchatu i wprowadzić w życie zatwierdzony przez Rzym urząd patriarchy. Na konsystorzu w 1899 roku został na ten urząd wyniesiony biskup Cyryl Makarios. Pomimo wielkich starań, patriarcha Makarios w 1908 roku musiał udać się do Rzymu i poprosić o zdjęcie go ze stanowiska. Przeszedł następnie do Prawosławnego Kościoła Koptyjskiego, ale
już w 1912 roku poprosił o ponowne przyjęcie na łono Katolickiego Kościoła Koptyjskiego. Zmarł w Bejrucie w roku 1922.
               Odtąd nie było więcej katolickich patriarchów koptyjskich, a jedynie rzymscy administratorzy. Dopiero w 1947 roku został ustanowiony patriarcha, zmarły w 1958 roku Marek II Khouzam. Jego następca był trzeci katolicki patriarcha koptyjski, Estéfanos I Sidarus. Był on pierwszym koptą, który otrzymał, w roku 1965, tytuł kardynalski.
              Wraz z utworzeniem koptyjskiego patriarchatu nastąpił wzrost liczby wiernych Katolickiego Kościoła Koptyjskiego, zwłaszcza w Górnym Egipcie. Nastąpiło ożywienie działalności duszpasterskiej, a katoliccy księża koptyjscy zaczęli przygotowywać się do kapłaństwa w seminarium duchownym w Maadi, blisko Kairu, zapoczątkowanym w roku 1953. Pomału katolicy koptyjscy rozproszyli się po całym Egipcie, a nawet i do innych
krajów i kontynentów, takich jak: Liban, Europa, Ameryka Północna i Południowa, itd.
              Aktualnie Aleksandryjskim Patriarcha Katolickich koptów jest Estéfanos II Ghattas, który rezyduje w Kairze w Egipcie. Kościół liczy około 170 tys. wiernych.




 Odnośniki  
  • Więcej autorstwa Mirosław Kropidłowski
  • Więcej z sekcji Historia Kościoła

  •  Opcje Artykułu  
  • Wyślij Znajomemu
  • Wersja Do Wydruku


  • Kościoły Koptyjskie w Egipcie | 0 komentarzy | Załóż Konto
    Komentarze należą do osób, które je zamieściły. Nie bierzemy odpowiedzialności za ich treść.